2001 yılı iktisat tarihine, “bir efsanenin yıkılışı” olarak geçti.
Çünkü o yıl Almanya’da Türk döneri satışları global Amerikan yiyeceği burgeri geçmişti.
O yıl Almanya’da döner satışı, McDonald’s, Burger King ve Wienerwald zincirlerinin toplam satışını geride bırakmıştı..
Bu, Avrupa fast food kültüründe bir dönüm noktasıydı.
Almanya’daki durum Kadıköy’de aksine mi dönüyor?
Önceki akşam tam ismiyle, “Chobani Stadyumu Fenerbahçe Şükrü Saracoğlu Kompleksi’nin” çabucak yayındaki “Terminal Kadıköy’ü” dolaşırken 2001 yılına döndüm.
Çünkü burada öğrendiğim birtakım sayılar başımda şu soruya yol açtı:
“Fast food’daki bu trend Kadıköy’de bilakis mi dönüyor?”
Yok… O denli Türkiye için genelleştirecek bir durum yok.
Ama burada, yani “Terminal Kadıköy” için bunu söyleyebilirim.
Evet, “burger” Almanya’da dönere karşı uğradığı hezimetin intikamını burada bu yeni hayat merkezinde almış.
Çünkü burada, yani Fenerbahçe Stadı’na yürüyerek beş dakika arada, çoğunluğunu Fenerbahçe taraftarlarının oluşturduğu bu nüfus ünitesinde “Burger satışı döneri geçmiş.”
Birazdan anlatacağım ancak evvel Kadıköy’ün bu yeni ömür ve kültür merkezini anlatayım.
Söğütlüçeşme tren istasyonunun altındaki mezbelede yeni bir dünya
Önceki akşam Fenerbahçe-Aston Villa maçına gitmeden evvel Kadiköy’ün geçen haziran ayında açılan bu yeni alanına gittim.
Söğütlüçeşme Marmaray ve tren istasyonunun altında bir alan burası.
Yani tren istasyonu olarak eski Haydarpaşa’nın işlevlerini yüklendi.
Bu istasyon bir manada viyadüğü andıran bir platformun üzerindeydi ve altı bir tıp mezbelelikti.
İşte istasyonun altındaki 45 bin metrekarelik bu alana bir toplumsal ömür, yeme içme ve sanat yeri kuruldu.
Burası haziran ayında açıldı ve olağan ki Fenerbahçe maçları öncesinde de taraftarın bir cins buluşma yeri oldu.
Terminal Kadıköy
Demiryolunun altında 29 yıllığına işletme hakkı
Akfen burayı, ek bir viyadük, yani tren yolu yapma karşılığı 29 yıllığına işletme hakkını almış.
Daha doğrusu alan birinci şirket yapamayınca Akfen’e devredilmiş.
O günleri hatırlıyorum, çok güç bir bürokratik uğraş vermişti.
Önceki akşam birinci kez gezdim bu alanı.
Gerçek manada bir toplumsallaşma, yeme içme ve kültür merkezi olmuş.
Abartmayayım lakin Avrupa’da bu büyülükte bir benzerini görmemiştim.
Tam bir modernite merkezi… Cıvıl cıvıl bir kalabalık.
Işığı şahane.
21 fast food dükkanı yan yana olunca
45 bin metrekarelik alanda 43 farklı yer var.
En geniş kısımlarından biri “fast food alanı…”
Burada 21 başka fast food eseri satan dükkan bulunuyormuş.
Yani bir çeşit “fast food fuarı” üzere burası…
İnsan fast food’un hayatımıza ne kadar derinden girdiğini görünce şaşırıyor.
Aynı vakitte bir “street food” yani sokak yiyeceği çarşısı.
Terminal Kadıköy
21 fast food dükkanı için ortak bir açık mutfak
Çok farklı bir yol bulmuşlar ve bütün fast food yerler için açık bir ortak mutfak kurmuşlar.
“7/7“(Yediye yedi) ismi verilen bu kısma giderken açık mutfağın önünden geçiyorsunuz ve içerde çalışan insanları, hijyen şartlarını görüyorsunuz.
Bunların önünde 3 başka, oturup bu fast food’u yiyebileceğiniz yer bulunuyor.
Her birinde dev ekranlar konmuş.
Türkiye’deki ve dünyadaki kıymetli maçlar buradan canlı yayınlanıyormuş.
Soldan sağa Hamdi Akın ve Ertuğrul Özkök
Bu 21 dükkanda en çok satılan “sokak yemeği” ne?
Hamdi Akın ve takımına sordum:
“Bu 2 dükkanda en çok satılan fast food eseri nedir?”
Çok çarpıcı bir sıralama geldi önüme.
Terminal Kadıköy’ün 21 fast food dükkanında en çok satılan eserlerin sıralaması şöyleymiş:
- Burger
- Dilim pizza
- Fried chicken (kızarmış piliç)
- Dirty fries (bol soslu, turşulu, jalapeno biberli patates kızartma)
- Pasta-noodle (makarna/mantı)
- Balık ekmek
- Köfte/döner
- Hot dog (sosisli sandviç)
- Waffle (kekimsi bir tatlı)
- Bakery (unlu ürünler)
Milli ve yerli yemeğimiz döner, 7’nci sırada
Şaşırtıcı bir sonuç…
Milli ve yerli yemeğimiz döner ve köfte 7’nci sırada.
İşte buna dayanarak diyorum ki;
Burger, dönerden Almanya’nın intikamını Türkiye toprağında bu küçük alanda almış.
Tabii Türkiye genelinde durum bu türlü değil.
Misak-ı Ulusal sonları içinde döner, aslan üzere dayanmasına devam ediyor.
Misak-ı Ulusal hudutları içinde döner yerini aslanlar üzere savunuyor
Türkiye’de AVM’ler, çarşılar ve halka açık yerlerde fast food sıralaması şöyle:
- Döner (özellikle tavuk döner)
- Hamburger
- Lahmacun
- Pizza
- Çiğ köfte (etsiz, zincirleşme sonrası)
87 milyon Trendyol siparişinde birinci sıra kimin?
Daha somut bir örnek vereyim:
Mesela, Trendyol’un siparişlerine bakalım.
2023 başından itibaren 87 milyon fast food siparişi verilmiş.
Bu siparişlerin dağılımı şöyle:
(*) Yüzde 21 döner (en çok sipariş edilen)
(*) Yüzde 13 hamburger
(*) Yüzde 10 pizza
(*) Öbürleri (çiğ köfte, kebap, sokak lezzetleri, pide ve lahmacun) daha düşük oranlarda yer almış.
Yani online siparişlerde Türkiye’nin en çok tercih ettiği fast food eseri “döner” (özellikle tavuk döner) olarak öne çıkıyor.
Kore kimçisi ve oto sanayi çorbasının zaferi
Merak ettiğim hususlardan biri de bu türlü bir alanda hangi restoran en fazla iş yapıyor ve doluluk oranı en yüksektir?
Orada da değişik sonuçlar var.
(*) En çok doluluğa sahip yer “Yedide Yedi” isimli kısım.
Yani orta yerdeki “street food” (sokak yemekleri) kısmı.
“Afitap”, “Hebun Çorba”, ”Onur Kebap” ve bir Kore restoranı olan “Soju Bar…”
Yani Güney Kore’nin lahana turşusu “kimçi” ile, votkamsı içkisi soju’nun yükselişi bu.
Deniz kıyısındaki Kadıköy’de deniz eserleri Ankara’ya emanet
“Afitap” Ankara merkezli deniz eserleri temelli bir meyhanemsi restoran, “Onur” Adana merkezli bir kebapçı. Hedun Çorba ise İstanbul Levent Oto Sanayi Sitesi’nin yıldız çorbacısı…
Ayrıca yeniden Ankara’nın deniz eserleri restoranı Kalbur’u “Ters Köşe” ismiyle burada da açmışlar.
Anlayacağınız, deniz kenarındaki Kadıköy’ün bu yerinde deniz eserleri pazarı Ankaralıların elinde.
Paribuart
Fransız-İstanbul mimarisi sandığım Paribu binası meğerse neymiş?
Terminal Kadıköy’e yaklaşırken, çabucak herkesin dikkatini çeken birinci yapı, üzerinde “Paribuart” yazan ışıklı bir bina oluyor.
Bina mimarisi, ışıklandırması ile anında insanı yakalıyor.
2072 metrekarelik bir bina burası.
İçinde çok hoş ve çağdaş bir sahne sanatları merkezi var.
Binanın fasadı çok hoş ışıklandırılmıştı. Mimarisi bana biraz Paris, biraz İstanbul’da dizi çekilen köşkleri hatırlattı.
Ama çok şaşırtan bir şey öğrendim.
Gördüğümüz o binanın ön fasadının büyük kısmı dev bir ekranmış.
Hamdi Akın
Bu dev ekranları bir Türk şirketi üretiyormuş
Hamdi Akın’ın dediğine nazaran dünyada çözünürlüğü en yüksek ekranmış.
Binanın üç cephesinde de ekran var.
En büyüğü 33×13 metre boyutlarında, yani 428 metrekare. Biri 353 üçüncüsü ise 325 metrekare.
Ismarlama yapılmış.
Daha da şaşırtıcısı bunu yapan “Ledeca’nın” bir Türk şirketi olması.
LED Tabanlı multimedya ekran tahlilleri üretiyormuş.
Üretim konusunda bir Çin teknoloji şirketi ile de iş birliği var.
Buna da çok sevindim.
Türkiye, reklamda LED ekran kullanımında çok başarılı bir ülke.
Mesela İstanbul Havalimanı’nın dijital reklam panolarını çok çağdaş buluyorum ve beğeniyorum.
Mekanlara fevkalade modernite getiriyor.
15 ayda 37 mağazaya ulaşan çok farklı bir konsept
Gezerken Türkiye’ye 2024 yılı sonunda giren “Flying Tigers” mağazasına da uğradım.
Karaca’nın Türkiye’ye getirdiği bu Danimarka markası beni daima şaşırtıyor.
Çünkü bütün mağazaların içi daima dolu.
“Gadget” denilen çeşitten binlerce eserin satıldığı bu konsepti hala çözmeye uğraşıyorum.
Türkiye’ye gireli 15 ay olduğu halde 37’nci mağazaya ulaşmış.
Starbucks’ın Türkiye’deki en büyük şubesi
Migros da bu yere uygun yeni ve hoş bir konsept geliştirmiş.
Starbucks’ın Türkiye’deki en büyük yeri burada açılmış.
Hemen yanında “Komünite” isimli çok hoş bir canlı müzik yeri vardı.
Biz oradayken akşam çıkacak olan bir caz topluluğu prova yapıyordu.
Maç olmasaydı kesin kalıp dinlerdim. Çok uygun çalıyorlardı.
38 yıl evvel Özal’dan yediğim telefon azarı
Burayı gezerken 1988 yılına döndüm.
Hürriyet’in Ankara temsilcisiydim.
Bir gün merhum Cumhurbaşkanı Turgut Özal aradı.
“Gidip Galeria’yı gezdin mi?” diye sordu.
Galeria, Türkiye’nin birinci AVM’siydi ve Ataköy Marina yakınında açılmıştı.
“Hayır” deyince beni azarlar üzere konuşmuştu:
“Yahu sen ne biçim sosyologsun? Türkiye’nin alışveriş kültünde ihtilal oldu ve sen hala gidip görmemişsin.”
Gittim ve daha birinci adımımı attığım an ne demek istediğini anladım.
Önceki gece Terminal Kadıköy’ü gezerken, Galeria’yı kuran teşebbüsçü iş insanı Hüseyin Bayraktar’ı da rahmetle andım.
Özal’ın o mükemmel vizyonu ile çok kıymetli bir devri başlattı.
45 bin metrekare bir mezbelelikten yılda 200 milyon dolarlık ekonomi
Tabii bu türlü bir alanın ortasında oturup bir şey içerken soruyorsunuz;
Bu 45 bin metrekarelik vizyonun ekonomik büyüklüğü nedir?
Birkaç sayıyla açıklamaya çalışayım.
Burada 1100 kişi çalışıyor.
Günde ortalama 10 bin bireye yakın insan alışverişe, yemek yemeye geliyor.
Maç günleri bu sayı 15 bine kadar çıkıyormuş.
Yılda yarattığı iktisat nedir derseniz
2026 yılı için varsayımları 200 milyon dolar.
Evet, bir mezbelelikten 200 milyon dolarlık bir bedel yaratılmış.
Londra Bodoghout, Moskova’daki Depo ve Lizbon’daki Timeout
İnsan bu türlü bir projeyi yaparken kesinlikle bir yerlerden etkilenir.
Maça gitmek için ayrılmadan evvel bunu Hamdi Akın’a sordum, şu karşılığı verdi:
“Bu proje bana geldiğinde birinci aklıma gelen şey viyadüklerin altında olması nedeniyle Londra’daki Boroghout market oldu.
Ortadaki Street food kısmını da Lizbon’daki Timeout’ı düşünerek yaptım.
Sonra inşaat sürerken Moskova’da depo diye bir yere gitmiştim, orada da bu tip marketlerin içerisinde eğlenceyi gördüm ve sporla eğlenceyi bir ortaya getirip dev ekranları koymaya karar verdik.
Bunun için Mutfak Sanatları Akademisi’nin (MSA) kurucusu Mehmet Aksel’e gittim.
Bütün proje boyunca danışmanlık yaptı, işçisi verdi.
Kadıköy’de olması nedeniyle sanat olmazsa olmazdı. O yüzden tiyatro ve konser salonunu maliyeti arttırmasına karşın ek ettik.”
Yenildik ancak türkiye’de
Güzel şeyler oluyormuş
Gecemiz Fenerbahçe-Aston Villa maçı ile bitti.
Locadaki yerimize geldiğimizde alandaki 50 bin koltuğun hepsine birer Türk bayrağı konduğunu gördük.
Biraz sonra bütün tribünler kıpkırmızı renge bürünmüştü.
Maçı kaybettik ancak çıkarken bu stadın Türk sporuna getirdiği ihtilali, cümbüş iktisadına yaptığı katkıyı ve biraz evvel gezdiğim Terminal Kadıköy’ü düşünerek kendi kendime şunu söylüyordum:
“Bu ülkede hoş şeyler de oluyor…”
Kaynak: T24
Bir yanıt bırakın